Từ Mỏ Dầu Bạch Hổ Đến Khu Công Nghiệp Lọc Hóa Dầu Nghi Sơn

13/05/2008, Văn Bản

Tin vui từ giếng dầu mới - mỏ Bạch Hổ: kết quả thử vỉa giếng khoan X04 đạt hơn ngàn tấn dầu/ ngày đêm ở chế độ côn lớn. Với giá dầu thô cao chót vót như hiện nay (120-130 USD/ thùng), tôi nhẩm tính 1 tấn tương đương 7 thùng, thì số tiền bán dầu mỗi ngày ngót nghét gần triệu USD. Như vậy là, sau hơn 20 năm khai thác dầu từ móng mỏ Bạch Hổ, chúng ta vẫn tìm ra và khoan trúng những giếng dầu có lưu lượng lớn. Mặc dù đã bị ngập nước những phần vỉa ở đáy các giếng, nhưng mỏ vẫn hoạt động tốt - Bạch Hổ 20 năm vẫn chạy tốt! Nghe tin Thanh Hóa sắp khởi công khu xây dựng công nghiệp liên hợp lọc hóa dầu Nghi Sơn (LHLHD), từ Vũng Tàu chúng tôi lên đường thăm lại “chiến trường xưa”, mà lòng trĩu nặng bao cảm xúc vui - buồn. Không biết rồi những tấn dầu Bạch Hổ, dù muộn, có góp phần trong việc xây khu công nghiệp mới?

VỊNH ĐẢO NGHI SƠN (Ảnh Văn Bản)

Thanh Hóa có đất Hàm Rồng, nằm ở phía Bắc thành phố, nơi có dòng sông Mã chảy qua. Chẳng biết tự bao giờ người ta đã coi Hàm Rồng là đất thiêng, nên hễ cứ thấy ai phất lên là được họ gán cho một câu thế này: “nhà ấy có mả táng ở Hàm Rồng”. Riêng ông nội tôi thì bảo: Hàm Rồng là đất thiêng vì hồi Pháp xây cầu này có nhiều người chết lắm. Nhiều người thợ khi leo lên vít và ráp 2 đầu cầu sắt đã bị bật bay xuống sông Mã chết chìm. Bây giờ thì ở phía Đông cây cầu cũ đã có xây thêm một cầu mới khang trang hơn, mặc dầu hồi khánh thành cầu cách đây dăm năm đã có một số bài báo ca thán về các chỉ tiêu kỹ thuật và những thất thoát trong việc xây dựng cầu này. Dù sao, nó vẫn là công trình mới to đẹp nhất của Thanh Hoá kể từ sau chiến tranh…

“Đất Thanh Hóa lắm rừng, nhiều biển, có đồng bằng, sông suối, có đường sắt, đường bộ, có khoáng sản như crômit với trữ lượng lớn, có đá vôi - đất sét để làm xi măng…có đủ cả mắm tôm, nước mắm”- anh bạn Hà Quốc Quân đi cùng tôi nói vậy, và có ý ghen tỵ vì quê Tuyên Quang của anh không có những thứ ấy, và đặt ra câu hỏi: tại sao Thanh Hoá vẫn nghèo? Buồn thật!

Lại nhớ có lần, bạn thơ Duy Quế - quê Hà Tĩnh đã hỏi rằng: Trong các cuộc chiến tranh, dân Thanh Hóa đóng góp nhiều nhất, và thời ấy đã có nhiều bài hát rất hay, nổi bật là “Chào sông Mã anh hùng”. Cứ cho là 2 quê nghèo như nhau, tại sao, hơn 30 năm sau hòa bình mà Thanh Hóa không có bài hát nào hay? trong khi Hà Tĩnh có gần 30 bài nổi tiếng?

Mãi tới khi chạy xe qua Thành nhà Hồ - Vĩnh Lộc lòng mới thấy nguôi ngoai, tự nhiên thấy vui lên một chút, có lẽ vì cuối cùng thì rồi cũng có cái để tự hào. Thành nhà Hồ nơi đây được xây dựng chỉ trong vòng vài tháng bằng các phiến đá có chiều dài 1,4m, rộng và cao chừng 1,0m còn sót lại, vẫn giữ được khuôn viên và dáng vẻ của một Tây Đô. Nhà Hồ đã có công trong việc cải cách thuế cho nông dân, quy hoạch đất nông nghiệp, giảm bớt quyền tư hữu đất đai của các địa chủ phong kiến và sử dụng tiền giấy. Tiếc rằng vương triều này không tồn tại được lâu. Ngày nay, thành đang được xem xét để xin tiền tu sửa. Rồi xe qua Yên Định, trên đường nhựa vươn mình giữa cánh đồng lúa xanh rờn sau mưa, chúng tôi - những nhà địa chất vô cùng thích thú chiêm ngưỡng nhiều đỉnh núi ngang tầm mắt, nơi đá trầm tích được đẩy lên theo phương thẳng đứng ngày xưa, sau hàng triệu năm, giờ thành những phiến đá phân lớp ngang, nằm chồng khít lên nhau rất đẹp, như được bàn tay diệu kỳ của trời đất tạc dựng. Đúng là chỉ ở Thanh Hoá mới có cảnh đẹp nguyên sơ hoành tráng đến vậy, cứ như những bức tranh thủy mặc.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp - đuổi Mỹ, Thanh Hoá đã hết lòng góp sức người và của cải để tham gia giải phóng. Lúc chống Pháp, Thanh Hoá là vùng tự do, là hậu phương cho chiến dịch Điện Biên. Từng đoàn bộ đội cầm súng lên đường. Hàng vạn dân công tiếp vận gánh gạo nuôi quân, khuân vác vũ khí ra chiến trường. Bố tôi cũng tham gia đoàn dân quân kháng chiến này, và đã chết sốt rét khi từ Điện Biên trở về. Trong kháng chiến chống Mỹ, Thanh Hoá bắn được nhiều máy bay; chị Hằng, chị Tuyển đã làm nên huyền thoại về người phụ nữ xứ Thanh trong chiến đấu. Giao quân đi Nam đợt nào Thanh Hoá cũng vượt kế hoạch, mà lính Thanh Hoá không bao giờ đào ngũ, nên bị gán cho một câu rất “đểu”: Thanh Hóa mất mùa xin ở lại…Sau hòa bình Thanh Hoá xây dựng kinh tế trên nền nông nghiệp, nên thật khó mà thoát nghèo, khó vượt lên cùng các tỉnh bạn để làm giàu.

Sáng ngày10/05/2008, Thanh Hoá đón nhận tin vui: “Tại Khu kinh tế Nghi Sơn - Thanh Hóa diễn ra lễ khởi công san lấp mặt bằng xây dựng khu liên hợp lọc hóa dầu Nghi Sơn - một dự án trọng điểm với tổng số vốn đầu tư giai đoạn 1 lên tới 6 tỉ USD.”

Đây quả là một niềm vui chưa từng có đối với cư dân xứ Thanh, bởi ngay cả các vị lãnh đạo Tỉnh có lúc cũng còn nhầm lẫn con số cỡ tỷ đồng, chứ đừng nói đến tỷ USD. Thật là buồn khi nghĩ lại cách đây dăm tháng, ở nơi đây suýt nữa có nhà máy thép hơn ba chục tỷ. Tuy nhiên, với chúng tôi thông tin này không phải là mới, cũng không phải tự dưng mà có được, nếu nhìn về lịch sử không xa.

Nhớ lại cách đây hơn 30 năm, ngay từ những ngày đầu năm 1978, Ban chuẩn bị nhà máy lọc dầu số I – Nghi Sơn - Tĩnh Gia - Thanh Hóa (chú ý nguyên văn: nhà máy lọc dầu số I ), có trụ sở đặt tại nhà thờ cụ Đào Duy Từ, với gần 50 người, do Ông Vũ Bột làm trưởng Ban, Ông Văn Đức Lợi - phó Ban, tôi là tổ trưởng tổ kỹ thuật đã đi vào hoạt động. Nhiệm vụ của Ban là đo vẽ, kiểm tra mặt bằng, khảo sát nền móng công trình để xây dựng khu lọc - hóa dầu.

Không rõ đây là ý của Cụ Đinh Đức Thiện - Bộ trưởng phụ trách dầu khí hay là của Tổng cục dầu khí, nhưng dự án này còn mang nặng tính chủ quan. Lúc đó, tôi đang công tác tại Đoàn nghiên cứu dầu khí 36B, đóng ở khu nhà thành - thị xã Hưng Yên thì được cử về làm chân tổ trưởng tổ kỹ thuật. Âu chẳng qua đó cũng là một cú gẩy tay của số phận! Chẳng phải vì tôi giỏi giang gì, mà là họ cần một người bộc trực quê gốc Thanh Hóa để tiện bề liên hệ với chính quyền sở tại. Chúng tôi làm lán tạm để ở ngay bên cạnh đền thờ Cụ Đào Duy Từ, tại làng Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, (nay là xã Nguyên Bình). Nghe nói đền thờ này thiêng lắm, nên chắc thế nào Cụ cũng phù hộ cho chúng tôi.

Đó là thời kỳ khó khăn của đất nước sau cuộc chiến, là khoảng thời gian khổ ải nhất đối với chúng tôi – hơn 20 kỹ sư tốt nghiệp đại học từ nhiều nước trên Thế giới (Nga, Đức, Rumani, Triều Tiên…) khát khao xây dựng Tổ Quốc, mà không có đất dụng võ, thật phí! Hàng ngày ăn mì hột (bobo), khoai lang luộc, cá trích kho…chúng tôi đạp xe qua Cầu Hổ xuống tận Nghi Sơn chang nắng đo vẽ, khoan kiểm tra nền móng công trình mà chẳng biết đến bao giờ nhà nước mới có tiền để xây dựng. Chúng tôi biết rằng kế hoạch xây nhà máy là chưa đúng lúc, nhưng lại tự nhủ rằng đó cũng là do dân ta đã quen sống duy ý chí từ hồi còn chiến tranh. Thứ nhất, Việt Nam chưa có dầu. Ngoài Bắc, ở Thái Bình mới chỉ có khí sụt sùi; còn ở trong Nam, mới có được mấy thùng mẫu dầu thô do công ty Mobil lấy lên khi thử vỉa giếng khoan số I - Bạch Hổ trước ngày giải phóng. Thứ hai, nếu việc thăm dò, tìm kiếm đã khẳng định có dầu công nghiệp thì mới tiến hành khai thác được, sau đó sẽ tính đến chuyện lọc - hóa dầu. Tôi buồn bực và đã nói tất cả những điều đó với anh bạn thân là Trịnh Đình Hưng, trước đây là học sinh cùng trường Cấp 3 Quảng Xương, đã học kinh tế dầu tại Rumani, từng làm Trưởng Phòng kinh tế Công ty dầu khí II - Nam Việt Nam, và đang làm chân thư ký cho Bộ Trưởng Đinh Đức Thiện. Nhưng chuyện đã rồi, còn nói năng chi! Ôi! Cái thời bao cấp, người ta thay gạo bằng khoai sắn, lốp xe…mà vẫn mơ bay lên vũ trụ. Cái đói triền miên, khiến các kỹ sư phải mót lang, mót lạc, tát cá, đơm tôm…để kiếm sống qua ngày. Còn nhớ chăng? hỡi Linh, Sơn, Lương, Chuyên, Tuấn, Trọng, Thái - Chúc, cùng các bạn Bình, Long, Phồn, Luy, Thanh, Hường, Nhuận, Thuận, Mỳ...

Nhớ vào dịp Lễ kỷ niệm CMT10 năm 1978, chiều 06/11 tôi phải đánh xe đi xin thực phẩm. Ngồi trên chiếc xe gas do Rumani chế tạo, người tôi cứ run lên vì đói và vì những cú sốc khá mạnh trên đường ổ trâu. May sao, chiều hôm đó bên Ủy ban nhân dân huyện Tĩnh Gia có chuyện vui, đang mổ bò ăn mừng, mà thấy nhiều lắm! Tôi xông thẳng vào gặp Phó Chủ tịch phụ trách nội chính và nói trắng ra rằng:

- Tôi đến xin các anh một ít thực phẩm. Càng nhiều càng tốt, mà ít thì cũng chẳng sao. Các anh sướng thế! Liên hoan mổ nhũng mấy con bò, trong khi đám kỹ sư chúng tôi đang chết đói chết khát, phải mót lang mót lạc ở Nguyên Bình, Trường Lâm…Nếu các anh không cho, đói quá - chúng tôi sẽ bỏ cuộc!

Ông ta nhìn tôi, im lặng, rồi khẽ gật đầu. Sau đó, Ông ta bảo phải chờ hỏi ý kiến cấp trên, nhưng tôi thì đồ rằng phải chờ cốt là để cho cái đám lãnh đạo các xã . . .Cuối cùng thì chúng tôi cũng xin được nửa con bò. Đây không phải là lần đầu tiên tôi đi xin, nhưng chưa bao giờ xin được nhiều như vậy. Hóa ra cái cơ chế xin - cho có lúc cũng được việc ra phết! Nhưng đó cũng là lần cuối cùng trong đời tôi phải ngửa tay đi xin. Đám kỹ sư được dịp may hiếm có, lao vào nấu, nướng, xào rán …uống rượu “quốc lủi” say bí tỷ. Vèo một cái số thực phẩm đã hết. Do bị say, khi tập trung kỷ niệm CMT10 ở sân vận động Phố Còng, chỉ có dăm đứa tham gia. Chẳng biết đứa nào mách lẻo mà cụ Thiện biết chuyện này. Cụ bảo “thằng này thẳng thắn, được việc, nhưng mà tùy tiện để lính ngủ quên tập trung dự miting kỷ niệm CMT10 là phạt!”

Mặc dù vất vả và đói khát, nhưng sau hai năm, chúng tôi đã hoàn thành tất cả công việc được giao, đã đo vẽ và kiểm tra xong toàn bộ nền móng công trình, thiết kế cảng, đường ray phụ nối vào đường sắt quốc gia…làm luận chứng kinh tế - kỹ thuật trình TCDK để chờ nhà nước phê duyệt. Báo cáo có nêu:

  • Nền móng mặt bằng rất tốt, thuận lợi cho xây dựng khu liên hợp lọc hóa dầu.
  • Địa phương có sẵn nguồn nhân lực, lại gần nơi tiêu thụ.
  • Thuận lợi giao thông (đường biển - bộ - sắt). .

Tuy nhiên, như đã nói ở trên, dự án Nghi Sơn ra đời khi ta chưa khai thác dầu, nên không thể thực hiện được trong tương lai gần. Khoảng 8 năm sau đó, khi ta khai thác dầu Bạch Hổ, đáng lẽ Nghi Sơn được khởi công, thì đành phải nằm chờ, bởi có thêm các dự án Long Thành, Long Sơn, Dung Quất, mà trong đó theo chúng tôi, tốt nhất và kinh tế nhất là đặt lọc dầu tại Long Sơn. Bất ngờ là Dung Quất được chọn để ưu tiên phát triển kinh tế miền Trung…mà nay (5/2008), đang ì ạch vừa làm vừa giải phóng mặt bằng. Còn Nghi Sơn? tới nay đã được khởi công, sau hơn 30 năm có luận chứng kinh tế kỹ thuật, PetroViệtNam đóng ¼ kinh phí và số còn lại nhờ nguồn kinh phí từ các đối tác, thêm nữa nhờ có nguồn cấp dầu thô ổn định của Cô-oét …Khu công nghiệp liên hợp lọc hóa dầu Nghi Sơn dù khởi công muộn mằn, nhưng vẫn được an ủi là “dự án trọng điểm quốc gia về lọc hoá dầu”.

Sáng ngày 10/5/2008 tại Khu kinh tế Nghi Sơn đã diễn ra lễ ra mắt Công ty TNHH lọc hoá dầu Nghi Sơn và khởi công san lấp mặt bằng. Tham dự buổi lễ có Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng, Nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu cùng Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng, Bí thư tỉnh uỷ tỉnh Thanh Hoá Nguyễn Văn Lợi cùng nhiều đại biểu các Bộ ngành. Cũng trong buổi lễ này các cơ quan có thẩm quyền đã trao cho Hội đồng thành viên Công ty TNHH lọc hoá dầu Nghi sơn Giấy chứng nhận đầu tư của dự án. Sau đó việc san lấp mặt bằng đã chính thức được tiến hành.

Bấm nút khởi công Khu công nghiệp
lọc – hoá dầu Nghi Sơn (Ảnh Trần Thủy)

Công ty TNHH lọc hoá dầu Nghi Sơn là liên doanh gồm: Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PetroVietNam) góp 25,1% vốn; Tập đoàn Dầu khí quốc tế Cô-oét (Kuwait-KPI) thông qua công ty đầu tư của mình là KPE góp 35,1% vốn; Công ty Idemitsu Kosan (IKC) Nhật Bản góp 35,1% và Công ty Hóa chất Mitsui Nhật Bản (MCI) góp 4,7% vốn. Công suất lọc dầu của dự án này là 200.000 thùng/ngày, tổng mức đầu tư khoảng 6 tỉ USD. Các đối tác Nhật Bản sẽ cung cấp thiết bị, còn phía Cô-oét sẽ đảm bảo cung cấp dầu thô cho cả đời dự án (khoảng 10 triệu tấn/năm cho giai đoạn I, và khả năng lên tới 20 triệu tấn/năm khi dự án được mở rộng – giai đoạn II). LHLHD Nghi Sơn sẽ được đưa vào vận hành thương mại sau 60 tháng thi công (năm 2013). Sau khi đi vào hoạt động, sản lượng xăng dầu của dự án này sẽ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu xăng dầu cả nước, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Được xây dựng theo công nghệ hiện đại nhất thế giới, LHLHD Nghi Sơn sẽ cho ra lò các sản phẩm chính gồm: LPG, xăng không chì (A92, A95), nhiên liệu diesel (thông thường và cao cấp), dầu hỏa, nhiên liệu phản lực, poly-propylen, para-xylene, benzen và lưu huỳnh.

Theo PetroVietNam, dự án này nhằm thực hiện chiến lược phát triển lĩnh vực khâu sau dầu khí (cả lọc dầu và hóa dầu) của Tập đoàn cũng như quốc gia. Cụ thể sau lọc dầu còn hàng loạt các dự án khác như sản xuất nhựa PVC, Polyeste gốc dầu.

Về phía KPI, Tập đoàn này cho rằng dự án phù hợp kế hoạch và chiến lược lâu dài của "công ty mẹ" của họ cũng như chính họ về việc phát triển các dự án sau dầu khí mang tính liên thông, đặc biệt tại khu vực châu Á và gắn liền với việc cung cấp dầu thô Cô-oét làm nguyên liệu cho dự án. Tại buổi lễ, ông Mohammed Rashed Jasem lãnh đạo tập đoàn KPI, Chủ tịch hội đồng thành viên của Công ty TNHH lọc hoá dầu Nghi Sơn cho biết: Mục tiêu của chúng tôi là thành lập một công ty liên doanh hiệu quả nhất và là nhà cung cấp tốt cho thị trường năng lượng Việt Nam, phát triển một nhà máy lọc hoá dầu đẳng cấp quốc tế kết hợp với việc đảm bảo cung cấp dài hạn dầu thô, duy trì sự cạnh tranh bền vững về mặt vận hành và hiệu quả. Bên cạnh đó là tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường, tuyệt đối chấp hành pháp luật cũng như áp dụng các chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp, đối xử bình đẳng và tôn trọng mọi giá trị người lao động mang lại, không phân biệt về tín ngưỡng, tôn giáo và phẩm giá...

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói: “Có được dự án này là nhờ sự nỗ lực của Tập đoàn Dầu khí quốc gia, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hoá, là sự hợp tác nhiệt tình của các bên liên doanh từ Cô-oét và Nhật Bản. Chính phủ đánh giá cao kết quả này”. Dự án này không chỉ góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia mà còn góp phần giúp cho tăng trưởng kinh tế cho vùng Bắc Trung bộ và cả nước.

Như vậy là sau hơn 30 năm, câu hỏi to tày núi (Nghi Sơn) đã có câu trả lời. Theo đánh giá của các nhà kinh tế và các nhà quản lý, thì việc chọn Nghi Sơn là nơi xây dựng khu Liên hợp lọc hoá dầu, nhà đầu tư đã "bắn một mũi tên trúng liền 3 đích", đó là: đón đầu khu vực cửa ngõ thị trường của bắc Việt Nam, bắc Lào và tây nam Trung Hoa, mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trở thành thị trường cung cấp nguồn năng lượng lớn trong khu vực Đông Nam Á.

Ông Lê Đình Thọ, Trưởng ban quản lý khu kinh tế Nghi Sơn với khuôn mặt rám nắng gió và do cường độ công việc khá cao, vẫn nở nụ cười tươi khi đưa chúng tôi đi thực địa thăm lại “chiến trường xưa”. Tôi bỗng sững sờ khi nhận ra rằng, mặt bằng rộng lớn dành cho LHLHD mà chúng tôi đo vẽ, khảo sát năm xưa, nay chỉ còn chừng một nửa, phần còn lại đã bị các dự án khác lấp đầy. Dù sao thì có vẫn hơn không có LHLHD. Ông Thọ tâm sự: "Đây là thời cơ, là vận hội cho Thanh Hóa. Không làm hết sức mình sẽ có tội với những người đi trước, có tội với nhân dân". Ông Thọ cũng cho chúng tôi biết thêm, dọc tuyến đường chừng 10 km nối từ QL-1A đi cảng Nghi Sơn trong tương lai gần sẽ phủ kín các dự án, vì gần đây có rất nhiều nhà đầu tư đã trực tiếp đến tìm hiểu...

Đứng trên đồi phi lao, nơi mà không bao lâu nữa sẽ được san phẳng nhường chỗ cho LHLHD Nghi Sơn, quan sát toàn cảnh khu kinh tế đầy tiềm năng này, nhìn thấy băng tải ximăng nối dài từ nhà máy tới tàu đậu ngoài biển, sẽ không mấy khó khăn hình dung ra tầm vóc một khu kinh tế động lực của đất nước. Hy vọng rằng từ khu kinh tế Nghi Sơn, Thanh Hóa sẽ thay da đổi thịt, sẽ sớm thoát khỏi đói nghèo. Tự nhiên tôi nhớ về vùng mỏ Bạch Hổ và thấy tự hào, vì từ dầu Bạch Hổ, ta đã có một phần kinh phí để tạo dựng khu công nghiệp cho quê hương Thanh Hóa.

Đâu đó vang lên câu ca, nghe chẳng khoan thai dịu dàng như quan họ “ngồi tựa mạn thuyền” phương Bắc, hay mượt mà tươi mát “hương tóc mạ non” miền đất phương Nam, mà chỉ nghe hơi thở dồn dập hối hả “Dô tá dô tà” rất chi là nặng nhọc nơi quê hương sông Mã:

“Ai về Thanh Hóa, dô tá dô tà
Thanh Hóa anh hùng, huầy khoan huầy khoan
Miền quê (chứ) Lê Lợi, dô tá dô tà…
Sáng bừng (mà) Nghi Sơn, dô tá dô tà …”