"Mộng liên doanh bao người khốn khổ Trót mộng rồi phải cố mà theo"

S u khi Nhậm ban cho lệnh tiễn, các tướng vội vã cất quân ngay. Bấy giờ Sài thành và Ðà nẵng không có anh hùng hào kiệt nên quân của Nhậm vào đó như vào chỗ không người. Nhậm đang luyện tập sĩ tốt chờ ngày kéo đại quân đi thì sực có tin quân của Thường San đã tìm được vàng đen nhiều không kể xiết. Loại vàng đen này được ngoại bang ưa chuộng nên trả giá rất cao.

Cứ khoảng nửa tháng San lại sai tàu lớn chở vàng đen đi bán tận vùng đảo Java. Bạc tiền thu về chất cao như núi. Sau khi đã cống nạp cho thiên tử, San bèn mang số tiền còn lại phân phát cho ba quân. Vì thế mà trăm họ thái bình, tối ngày đàn ca nhảy múa. Lương bổng của binh lính tăng vọt mấy chục lần so với khi xưa. Những tướng lĩnh đã già thì tranh nhau mua đất, cất nhà hoặc kéo cả họ hàng con cái vào mà lập "xóm liên doanh". Những kẻ còn ấu trĩ thì tung tiền mà hưởng thụ, chơi bài, sắm sanh ngựa sắt. Có nhiều kẻ bấy lâu xuất thân chốn quê mùa nay có ngựa sắt thì thích phi nước đại, lại chưa thạo việc yên cương nên vì thế mà quăng cả xuống đường, bươu đầu mẻ trán. Không ít kẻ vì ngã ngựa mà phải sớm về với tổ tiên. Những kẻ phong tình thì thích khoác áo có chữ liên doanh ( LDDKVX ) rồi lang thang vào làng tán tỉnh. Quân sĩ của San tiêu tiền như vỏ hến ngoài sông, vì thế mà giá cả trong vùng tăng vọt. Chỉ khổ đám dân đen. Các thiếu nữ chỉ muốn cùng quân lính của San ruổi dong ngựa sắt. Ðám phụ nữ chân chì cũng giận mình lỡ thì không lấy được liên doanh. Có tới quá nửa đám đã chạm ngõ bỏ trầu, lại đem đồ đến nhà trai xin trả lại, những mong làm lại cuộc đời. Vì thế mà suốt một vùng từ Rạch Dừa qua Ðất đỏ đến Long sơn dân tình náo động, không thiếu cảnh cha con cãi lộn, chồng vợ chia lìa. Nói về chuyện ấy người đời sau có thơ rằng:

"Nạ dòng vẫn cứ mộng Liên doanh Chồng vợ cãi nhau bát chẳng lành Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé

Kiếp này thôi thế hết em an Tin đồn lương bổng đám quân của Thường San cao gấp mấy chục lần bỗng lan nhanh như gió thổi. Tin ấy lan ra làm chấn động kinh kỳ, rồi lan xuống miền Duyên hải. Cánh quân của Nhậm như ngồi trên tổ kiến, bứt rứt không yên. Nhiều kẻ liều mình bán hết ruộng vườn trốn khỏi doanh trại, dắt díu nhau vào Nam. Một số may mắn được nhận vào LD thì có cơ khấm khá. Số đông còn lại không biết đường luồn lách thì bơ vơ không có đường về, đành độ nhật qua ngày, tránh sao cảnh màn trời chiếu đất.

Thấy sĩ tốt hoang mang, nhân tâm dao động Nhậm bèn ban bố lệnh rằng hễ kẻ nào có công dùi mài kinh sử, có tài uốn ba tấc lưỡi, nghe nói được thứ tiếng xì xồ của giống người mắt xanh mũi lõ thì hoặc là sẽ được cất nhắc làm quan hoặc được phiên vào các đoàn sứ bộ. Rồi đó sẽ tùy theo trọng trách mà hưởng bổng lộc của triều đình . Lệnh ấy ban ra làm dậy lên cơn sốt. Thôi thì từ đám nam phụ lão ấu đến đám phụ nữ chân chì đều đua nhau dùi mài kinh sử. Những nhà khá giả thì mời gia sư về dạy thêm cúc cung phục vụ tận tâm còn hơn trả ơn người cứu mạng. Những kẻ nghèo hèn cũng cố bán đi bầy lợn đàn ong để lo lót cho chồng con đi học. Bổng lộc triều đình chưa nhìn thấy ở đâu mà đã khiến cho nhiều gia đình khánh kiệt. Mà cái tiếng ngoại bang sao mà khó thế. Có kẻ tuổi đã lục tuần vẫn giương mục kỉnh cặm cụi bên đèn suốt mấy canh thâu đến nỗi hóa thành lao lực. Có kẻ đang đêm đứng cạnh bờ ao 1 mình lẩm bẩm như kẻ điên khùng. Thời ấy quân sĩ của Nhậm thường đua nhau mua cuốn kinh dày kể có hàng gang mà người đời sau quen gọi là từ điển . Ðã có những kẻ tuổi già sức yếu chẳng may vấp ngã bị cuốn từ điển đè lên mà suốt đời mang thương tật.. Buồn thay cảnh về chiều.

Bấy giờ có một sứ bộ của ngoại bang tên gọi TOTAL muốn tìm vàng đen ở vùng biển Bắc. Ðược tin ấy Nhậm cả mừng bèn dốc sức luyện tập ba quân. Có kẻ tâm phúc hiến kế cho Nhậm nên đem quân chiếm lấy Phà Rừng, xây đắp tường cao hào sâu, khai thông luồng lạch để dễ bề ứng phó với ngoại bang , lại cũng nên sai sứ giả thương nghị nhiều lần, nếu như ngoại bang chịu giúp bạc tiền thì cái mộng vàng đen ôm ấp thuở nào cũng không còn xa nữa.

Rõ thực là:

"Tướng sĩ đều mơ được giàu sang Ðêm ngày nghiền ngẫm tiếng ngoại bang

Có kẻ sắp về cùng tiên tổ

Nhắm mắt còn mơ giấc mộng vàng"

Không biết Nhậm có kéo quân chiếm ải Phà rừng không, xem hồi sau mới hiểu.