Liên Xô hiện đang là nước dẫn đầu thế giới về sản lượng khai thác dầu – khí. Sản lượng khai thác dầu thô và khí ngưng tụ mỗi năm một tăng nhanh và đạt 615 triệu tấn trong năm 1986.

Vào cuối tháng tư vừa qua, chúng tôi có dịp sang công tác tại Liên Xô, với nhiệm vụ xúc tiến sự hợp tác trong lĩnh vực khai thác dầu – khí biển ở thềm lục địa nước ta, phần nữa là học hỏi kinh nghiệm xây dựng cơ sở vật chất ban đầu của bạn. Các bạn Liên Xô rất vui mừng vì Việt Nam đã khai thác dầu, nhất là những người đã từng lăn lộn trên các con tàu địa chấn mang tên “TÌM KIẾM” và “GAM-BUR-XEV” trên biển thềm lục địa nước ta.

Chúng tôi được mời tham quan thành phố dầu mỏ Mur-mansk, cách Mat-xcơ-va hai giờ rưỡi đồng hồ (bay qua Lê-nin-grat). Từ đây, chúng toi sẽ đi ô tô ra thăm giếng khoan sâu nhất thế giới. Đoàn chúng tôi được đồng chí Be-lưu – Vụ trưởng Vụ địa chất – Bộ Công nghiệp khí Liên Xô dẫn đầu. Bay đến Mur-mansk, trời tháng tư mà xung quanh băng tuyết vẫn phủ kín. Người đầu tiên chúng tôi gặp là Se-re-me-ta – Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí biển. Ông đã nhiều lần đến Vũng Tàu giúp chúng ta xây dựng ngành dầu – khí, và là người sớm nhất (từ năm 1979) đặt nền móng cho sự hợp tác giữa Liên Xô – Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp này. Ông có thân hình to lớn, những bước chân sải dài và những vòng tay ôm chặt. Đặc biết bộ râu vàng ươm rất Nga và giọng nói ồm ồm của ông thì không thể lẫn vào đâu được:

- Thật không ngờ là chúng ta lại gặp nhau ở cực Bắc! Này, rét lắm đấy nhé, ban ngày 3-4 độ C còn ban đêm âm 10, âm 15 độ là thường, không được cái nắng ấm như ở Vũng Tàu của các bạn đâu!

Tại xứ sở của băng giá này, chúng tôi có rất nhiều người quen cũ đã từng sang Việt Nam giúp chúng ta tìm kiếm thăm dò dầu-khí. Đó là Ku-dơ-men-cô, là Đô-gu-nốv – Chánh kỹ sư tàu “Tìm kiếm” đã từng tiến hành công tác địa chấn ở vùng biển Bạch Hổ trước đây. Ai cũng vui mừng khi thấy mình đã góp công đặt nền móng cho sự nghiệp dầu khí Việt Nam.

Thành phố Mur-mansk được coi là thành phố nổi tiếng của khu vực Bắc Cực. Cách đây dăm năm nơi đây đã có một thời huy hoàng của các ngành công nghiệp cá và công nghiệp rừng. Phải nói thêm rằng, vào những năm chiến tranh thế giới lần thứ hai (1942 – 1945) thành phố này không bị chiếm đóng. Nhân dân và bộ đội nơi đây đã anh dũng chặn đứng các đợt tiến công của bọn Đức, bảo vệ mảnh đất Cực Bắc gần Phần Lan và Na-uy của Liên Xô. Những tượng đài liệt sĩ vô danh, tượng đài người chiến sĩ xe tăng và bia kêu gọi bảo vệ Tổ quốc còn lưu lại nơi này như một lời nhắc nhở hãy giữ lấy hoà bình. Các nước láng giềng như Na-uy, Phần Lan… đều coi Mur-mansk là thủ đô của Bắc Cực và cũng không rõ tự bao giờ, cứ 5 năm một lần tại đây tổ chức “những ngày hội mùa xuân của Bắc Cực”, có đủ các trò chơi như đua nai, thi săn bắn, đua ngựa bắn cung và mua bán trao đổi cho nhau các đặc sản của địa phương mình. Nhưng thời kỳ mới của Mur-mansk đã tới, đó là khi thành phố “hoang dã” này trở thành khu vực khai thác dầu khí. Từ năm 1982 đến năm 1987 tại đây đã phát hiện ra vài chục cấu tạo chứa dầu khí, vì vậy Mur-mansk được xây dựng các cơ sở vật chất kỹ thuật chuyên phục vụ dầu khí với quy mô to lớn gấp đôi Tiền cảng của chúng ta. Có thể nói Vũng Tàu và Mur-mansk là hai thành phố - hai anh em sinh đôi. Mặc dầu vậy, không phải vì dầu khí phát triển mà chúng ta xem nhẹ ngành du lịch và các ngành khác trên mảnh đất Vũng Tàu đầy nắng ấm và xôn xao sóng biển của chúng ta.

Tại Mur-mansk có 5 tàu khoan di động (giống tàu khoan Mir-chink đang giúp chúng ta làm công tác khoan thăm dò dầu khí biển) và các giàn khoan cố định ở mực nước biển sâu cỡ 25 mét. Các cơ sở dịch vụ cho hoạt động và khai thác dầu phát triển rất nhanh trong vòng 5 năm qua để kịp thời đáp ứng cho công cuộc tìm kiếm và khai thác dầu ở ba vùng biển lớn ở Bắc Cực này, với tổng chiều dài là 300.000 ki-lô-mét đường bờ. Có điều, mực nước biển nởi đây thường sâu hơn 200m mà băng giá hầu như quanh năm, nên muốn đi lại phải dùng tàu phá băng nguyên tử; còn biển Việt Nam nóng ấm mà mực nước chỉ cỡ dăm bảy chục mét. Cũng giống như ở Việt Nam, từ vài năm nay, Mur-mansk đã khai thác dầu, mặc dù sản lượng chưa cao.

Hình thức đào tạo tại chỗ cán bộ chuyên ngành được áp dụng rộng rãi tại Mur-mansk, nhất là việc đào tạo thợ lặn sâu tới cỡ 300 mét nước, điều mà Việt Nam chưa thể làm được. Ngoài ra, trường dạy nghề ở đây còn đào tạo các cán bộ, công nhân Công nghiệp khí đốt toàn Liên Xô, cụ thể là các ngành thuỷ thủ, sửa chữa máy, công nhân khoan… Những học sinh đã tốt nghiệp các trường CNKT khác, muốn về làm việc trong ngành dầu-khí ở Mur-mansk bắt buộc phải qua những khoá nâng cao tay nghề tại trường này. Hình thức lấy dân làm gốc thể hiện rõ nét trong việc đào tạo dân địa phương làm công tác dầu khí và công tác xã hội. Hầu như giá đình nào cũng có người làm công tác dầu khí. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi trong cấp uỷ của thành phố, của quận, phường có tới một nửa số đại biểu là cán bộ, công nhân ngành công nghiệp dầu-khí. Chính vì vậy, tiếng nói của Đảng đi vào thực tế rất nhanh chóng và ngược lại, quần chúng kịp thời phản ánh những nhu cầu nguyện vọng của bản thân mình. Giá từ đầu năm nay, việc đào tạo cán bộ dầu khí cũng được tiến hành cho dân Vũng Tàu thì chắc chắn đã có những kết quả đáng kể. Điều chúng tôi muốn nhấn mạnh là bất cứ ai, khi ký hợp đồng làm công tác dầu khí nơi đây đều được đảm bảo đời sống ở mức cao. Ngay sau khi ký hợp đồng làm việc, cán bộ hoặc công nhân được nhận ngay chìa khoá phòng ở, tuỳ thuộc vào chức danh mà được phòng loại 1, 2 hoặc 3 buồng. Con cái của họ được đảm bảo đời sống, học hành. Có bệnh viện riêng cho dầu khí, nhất là phục vụ nuôi dưỡng trẻ sơ sinh, đồng thời cũng có cả nghĩa trang riêng cho những người làm dầu khí ở trên đồi thông gần Bắc Cực. Với dân số trên một triệu người, Mur-mansk đang phát triển mạnh mẽ để trở thành trung tâm nghiên cứu và thăm dò khai thác dầu khí biển.

Mùa hè năm ngoái, đoàn cán bọ Nhà nước ta do đồng chí Trần Đức Lương dẫn đầu đã tới thăm khu công nghiệp dầu khí này. Chúng tôi là đoàn thứ hai, nhưng vốn là đồng nghiệp nên được coi như người nhà và được đi thăm giếng khoan sâu nhất thế giới với chiều sâu thực tế là 12,5km (chiều sâu thiết kế là 15km).

Từ Mur-mansk chúng tôi đi ô tô ra Kôn-ski. Hơn 4 giờ đồng hồ vượt chặng đường gần 200km, chúng tôi nhìn thấy “ngôi nhà tháp” cao chừng một trăm mét. Cảm giác đầu tiên: Phần bên ngoài tháp khoan giống tháp nhà thờ đạo tin lành thường gặp ở Việt Nam. Nhưng khi tới gần đó là cả một cơ ngơi đồ sộ: Tháp vuông mỗi chiều 20 mét, cao ngất trời. “Ngôi nhà tháp” lắp kính bốn bên này dùng để bảo vệ tháp khoan và máy móc thiết bị, tránh những thay đổi đột ngột giữa nhiệt độ quá nóng ở bên trong và quá lạnh bên ngoài.

Hệ thống rô-bốt tự động nâng, hạ cần khoan vẫn làm việc nhịp nhàng. Bộ cần khoan vĩ đại nhất thế giới cùng các choòng khoan chịu nhiệt tới 500 độ C và áp suất cỡ 1.000 át-môt-phe, là sản phẩm thép cao cấp có đủ độ dẻo, bền và chịu nhiệt cao mà chỉ có nền công nghiệp quân sự Liên Xô hùng mạnh mới chế tạo ra được.

Giếng khoan sâu này được thiết kế sau 11 giếng khoan sâu khác (tất nhiên những giếng kia được khoan ở những vùng khác nhau của Liên Xô và với chiều sâu ngắn hơn) nhằm mục đích nghiên cứu tiềm năng trong lòng đất và nhằm chứng minh cho lý thuyết mới về sự phân bố các tầng đất đá cũng như sự có mặt của dầu trong lòng đất. Vì vậy, tất cả các loại đất đá bắt gặp trong giếng khoan ở chiều sâu hơn 8 ki-lô-mét đều được lấy lên để nghiên cứu. Từ trước đến nay, người ta vốn quan niệm đất đá được chuyển tiếp từ từ, hết lớp nọ đến lớp kia: Bazan – Andezit – Granit – Trầm tích. Nhưng trong nhà bảo tàng mẫu lõi ở Kônski, các phát hiện mới đã cho thấy có cả đất đá trầm tích ở chiều sâu lớn, xen kẽ Granit. Điều kỳ lạ là trong đất đá trầm tích ít ỏi đó có chứa Cacbuahydro với hàm lượng nhỏ (từ Êtan đến Pentan) khiến các nhà nghiên cứu phải đau đầu khi đánh giá khả năng sinh dầu và chứa dầu.

Giếng khoan sâu trên bán đảo Kônski đang ngày đêm nhích dần từng mét vào lòng đất và dự định được kết thúc vào năm 1990 ở chiều sâu 15 ki-lô-mét. Đến thăm giếng khoan sâu nhất thế giới một lần thôi mà chúng tôi nhớ mãi đến trọn đời. Chúng tôi đã được đứng trên mảnh đất tận cùng của phương Bắc, sau lưng là biển Lê-đô-vit mênh mông băng giá. Trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt, không chỉ đơn thuần là thời tiết xấu, giông tố và bão tuyết, cũng không chỉ là mùa đông cực Bắc và mùa hè ngắn ngủi với mặt trời lơ lửng ngang tầm mắt gần như cả ngày… mà con người vẫn sống và lao động với nhịp độ công nghiệp rất cao, khiến chúng tôi nghĩ về quê hương Việt Nam của mình với niềm tự hào được sống dưới bầu trời nhiệt đới có biết bao thuận lợi để xây dựng CNXH.

Chúng tôi ra về, mang theo những nụ cười, những bàn tay nóng ấm và nhiệt tình của những người xứ lạnh phương Bắc và cứ nghĩ mãi một điều:

Trên mảnh đất yêu quý của chúng ta có một Vũng Tàu – thành phố dầu mỏ - người anh em sinh đôi với thành phố dầu mỏ Mur-mansk tận phương Bắc của Liên Xô. Với dầu mỏ, từ Vũng Tàu, chúng ta đang bước những bước đầu tiên trên chiếc cầu nối hai bờ CŨ – MỚI của đất nước.

10 – 1987

(Ghi theo lời kể của anh Ngô Thường San Phó Tổng Giám đốc LDDK Viêt Sovpetro)